De eerste 48 uur.
Wat je doet, en wat je kunt verwachten.
Acute rugpijn kan overweldigend zijn, en toch is er in de meeste gevallen geen reden tot paniek. Deze pagina loopt met je mee van de eerste uren tot de eerste weken: wat je doet, wat je laat en wat je kunt verwachten. Alles wat hier staat is na te trekken via de bronnen erbij.
Uur voor uur, dag voor dag
Vier stappen van de eerste uren tot de eerste weken. Kies waar jij nu staat.
Hoe lang heb je al pijn?
De eerste uren
De pijn is nu op zijn hevigst, en dat zegt weinig over schade: bij 9 op de 10 mensen met rugpijn is er geen lichamelijke oorzaak te vinden (NHG-Standaard). Zoek een houding die verlicht, bijvoorbeeld op je zij met een kussen tussen je knieën. Warmte mag, en een pijnstiller als je die nodig hebt. Even liggen is prima, maar de dag in bed doorbrengen vertraagt het herstel (Cochrane 2010).
Welke pijnstiller?Vandaag
Kom elk uur of twee even in beweging, al is het een rondje door het huis, en doe de drie bewegingen hieronder. Je gewone dingen blijven doen is de eerste stap die de WHO en alle grote richtlijnen aanbevelen. Ga naar je werk als dat lukt, of overleg over aangepaste taken.
Rugpijn en werkMorgen
Breid uit: een wandeling van 10 tot 15 minuten en de gewone dingen weer oppakken, van boodschappen tot koken. Enige pijn bij bewegen is normaal en betekent niet dat je schade aanricht. Scherpe, plotselinge pijn, toenemende uitstraling in je been of doofheid is het stopsignaal.
Alle oefeningen en het wandelschemaDaarna
Bij de meeste mensen zakt de pijn flink in de eerste zes weken, zonder specifieke behandeling (Wallwork e.a., CMAJ 2024). Bouw het bewegen op en houd het vol. Verbetert het na 4 tot 6 weken niet? Dan is de fysiotherapeut of huisarts de volgende stap.
Zo werkt het zorgpadEén ding om open over te zijn: dat bewegen, warmte en kort een pijnstiller helpen komt uit onderzoek. Op welk uur of welke dag je wat doet is praktische richting, samengesteld uit de richtlijnen, en geen onderzoeksuitkomst. Gebruik het als startpunt en pas het aan wat jouw rug toelaat.
Drie bewegingen voor nu
Niet om te trainen, maar om je lichaam te laten merken dat bewegen veilig is. Rustig, binnen je pijngrens, elke paar uur een paar minuten.
Knieën naar borst
Op je rug, trek een knie rustig naar je borst, wissel dan van kant.
elke paar uur · rustigBekkenkanteling
Knieën gebogen, druk je onderrug zacht tegen de grond en laat weer los.
elke paar uur · rustigRotatie op de rug
Laat beide knieën rustig naar een kant zakken, schouders blijven liggen, wissel.
elke paar uur · rustigWat je kunt verwachten
Wallwork e.a., CMAJ 2024De grootste samenvatting van het beloop van rugpijn (Wallwork e.a., CMAJ 2024) bundelde 95 onderzoeken. Bij mensen met rugpijn die korter dan zes weken bestond, lag de gemiddelde pijn bij het begin op 56 op een schaal van 0 tot 100. Zes weken later was dat 26. Daarna veranderde er weinig meer: 22 na een half jaar en 21 na een jaar.
- Bij het begin56
- 6 weken26
- 6 maanden22
- 1 jaar21
Dit zijn gemiddelden. De een is na twee weken klachtenvrij, de ander heeft na zes weken nog flink pijn, en gemiddeld gaat de pijn niet naar nul. Angst en catastroferen (het ergste denken) zijn bewezen risicofactoren voor pijn die blijft hangen. Probeer de pijn te zien als een tijdelijk beschermingssignaal, niet als bewijs van ernstige schade. Je rug is sterk en veerkrachtig.
Rugpijn komt vaak terug
Van 250 mensen die hersteld waren van een episode, had 69% binnen een jaar opnieuw rugpijn, en bij 40% beperkte die episode het dagelijks leven (da Silva e.a., 2019). Wat daartegen helpt, bewegen vooral, staat op Rugpijn voorkomen.
Doen en laten
De kern van de eerste dagen op één plek, met de bron bij elke regel.
Wel
- Blijf in beweging. Bedrust vertraagt het herstel (Cochrane 2010). Je gewone dingen doen is al genoeg; het hoeft niet intensief.
- Warmte als het prettig voelt. Een Cochrane-review vond bij net begonnen rugpijn een kleine, kortdurende verbetering, vooral bij een warmteband die je uren draagt en in combinatie met bewegen. Een kruik of warme douche is veilig; niet op ontstoken of gezwollen plekken. Over koude is te weinig onderzoek om iets te zeggen.
- Kort een pijnstiller als je die nodig hebt. Ibuprofen (400 mg, maximaal 3 keer per dag) of naproxen (250 tot 500 mg, maximaal 2 keer per dag) hebben het beste bewijs (WHO 2023, NICE, Cashin 2025), al is het effect klein. Bij de maaltijd, maximaal 7 tot 14 dagen. Overleg met je huisarts bij maagklachten, nierziekte of bloedverdunners.
- Slaap zoals het comfortabel is. Zie de slaaptips hieronder. Een comfortabele houding is het enige dat je hoeft te doen.
Liever niet
- In bed blijven. Even liggen mag, de dag in bed doorbrengen niet: het vertraagt het herstel (Cochrane 2010).
- Wachten op een scan. Slijtage staat ook op scans van mensen zonder pijn: van de veertigers zonder rugpijn heeft 68% discusdegeneratie en 50% een uitpuiling op de MRI (Brinjikji 2015). Zonder alarmsignalen laat je huisarts daarom geen foto maken (NHG-Standaard).
- Een rugband of korset kopen. NICE raadt banden en korsetten af bij rugpijn met of zonder uitstraling: in de onderzoeken leverden ze te weinig op.
- Verwachten dat paracetamol het oplost. In de PACE-trial deed paracetamol het niet beter dan een placebo. Je huisarts stelt het toch als eerste voor, omdat het de minste bijwerkingen geeft (Thuisarts.nl).
Slapen met rugpijn
Slaap op je zij met een kussen tussen je knieën, of op je rug met een kussen onder je knieën. Dit vermindert druk op de wervelkolom. Over matrassen: medium-stevig kwam er beter uit dan hard in een dubbelblind onderzoek (Kovacs e.a., Lancet 2003), maar het bewijs is mager en een nieuw matras kopen is zelden nodig. Slecht slapen door pijn is normaal en trekt meestal vanzelf bij; forceer het niet.
Kan ik werken?
Meestal wel. Het advies om je gewone dingen te blijven doen (WHO 2023) geldt ook voor werk. Lukt je gewone werk nog niet, overleg dan met je werkgever over aangepaste taken of kortere dagen. Beïnvloedt de rugpijn je werk langer, dan kan de bedrijfsarts helpen met werkplekaanpassingen en een re-integratieplan; je werkgever regelt dat contact.
Rugpijn en werkVeelgestelde vragen
Kernboodschap
Acute rugpijn is vervelend maar meestal onschuldig. Blijf in beweging, gebruik warmte als dat prettig is en kort een pijnstiller als je die nodig hebt, en pak binnen een paar dagen je gewone leven weer op, werk erbij. Eerlijk over bewegen: in de eerste weken is niet aangetoond dat het de pijn meer dempt dan een placebo, maar het is veilig, het voorkomt dat je vastroest, en elke richtlijn beveelt het aan. Verbetert het na 4 tot 6 weken niet? Dan is de fysiotherapeut of huisarts de volgende stap.
Wanneer wel contact opnemen met je huisarts
De meeste rugpijn hoort niet bij de dokter. Neem wel dezelfde dag contact op bij:
- Uitvalsverschijnselen of krachtverlies in een been
- Problemen met plassen
- Gevoelloosheid in het zadelgebied (tussen de benen)
- Koorts in combinatie met rugpijn
Buiten kantoortijden bel je je eigen huisarts; je wordt doorverbonden met de huisartsenpost. Alle signalen staan op Wanneer naar de dokter. Twijfel je wat er speelt? Doe de zelftest.
Volgende stap