Stress en pijn.
De krachtige connectie.
Laatst bijgewerkt Bronnen gecheckt
Hoe deze pagina is geschrevenStress en rugpijn hebben met elkaar te maken: wie erg gespannen of somber is, heeft meer kans dat de pijn blijft hangen (Hartvigsen e.a., 2018). Maar het goede nieuws: deze inzichten bieden ook krachtige behandelmogelijkheden.
Twee opvallende studies
PRT Trial (JAMA Psychiatry, 2022)
Ashar et al. onderzochten Pain Reprocessing Therapy (PRT) bij 151 mensen met chronische rugpijn. Na slechts 4 weken behandeling was 66% van de PRT-groep pijnvrij of bijna pijnvrij, vergeleken met 20% in de placebogroep. Deze resultaten hielden stand na 1 jaar follow-up.
PRT leert je pijn te zien als een signaal van je brein, niet als teken van schade.
RESTORE Trial (Lancet, 2023)
Kent et al. onderzochten Cognitive Functional Therapy (CFT) bij 492 mensen met chronische lage rugpijn. CFT combineerde pijneducatie, geleidelijke blootstelling aan gevreesde bewegingen, en aanpak van leefstijlfactoren. Deelnemers hadden duidelijk minder beperkingen in dagelijkse activiteiten dan bij gebruikelijke zorg, en ook hun pijn nam sterker af.
CFT werkte beter dan de gewone zorg, en kostte de samenleving minder. De effecten hielden aan na 12 maanden.
PRT Trial
66%
(Bijna) pijnvrij na 4 weken PRT
RESTORE Trial
12mnd
Minder dagelijkse beperkingen dan gebruikelijke zorg, ook na 12 maanden
De angst-vermijdingscyclus
Bij sommige mensen met chronische rugpijn ontstaat een vicieuze cirkel (Leeuw e.a., 2007):
- 1Pijn wordt ervaren bij bewegen of activiteit
- 2Catastroferen: “Mijn rug is kapot”, “Het wordt nooit meer beter”
- 3Angst en hypervigilantie: constant alert op pijnsignalen
- 4Vermijding: bewegingen en activiteiten worden vermeden
- 5Deconditionering: spieren worden zwakker, stemming daalt
- 6Meer pijn: de cyclus herhaalt zich en versterkt zichzelf
Praktische tips
Mindfulness en meditatie
Mindfulness is je aandacht trainen: merken wat je voelt en denkt, zonder er meteen iets mee te doen. Een training van een paar weken kan helpen: mensen hebben er een jaar later nog iets minder pijn door (Jenkins e.a., 2025). Vraag je huisarts naar een training bij jou in de buurt.
Ademhalingsoefeningen
Langzaam ademhalen brengt je lichaam tot rust (Laborde e.a., 2022). Probeer het hieronder: 4 tellen in, 6 tellen uit. Het is geen pijnstiller, maar het helpt je ontspannen.
4 tellen in · 6 tellen uit
Ademhalingsoefening: adem 4 tellen in en 6 tellen uit, op het ritme van de cirkel die groter en kleiner wordt.Weer durven bewegen
Schrijf op welke bewegingen je uit angst voor pijn vermijdt. Begin met de minst spannende en bouw ze stap voor stap weer op. Zo voelen die bewegingen minder eng (Leeuw e.a., 2008). Lukt het niet alleen, vraag dan hulp aan een fysiotherapeut of psycholoog.
Slaaphygiene
Wie jarenlang slecht slaapt, heeft bijna twee keer zoveel kans op rugpijn die het werken onmogelijk maakt. Dat komt uit een onderzoek onder 8.601 mensen die zo’n 22 jaar gevolgd zijn (Skarpsno e.a., 2021). Let op waar dat over gaat: niet over rugpijn krijgen, maar over rugpijn die je uitschakelt. Het hoopvolle deel uit datzelfde onderzoek: van de slechte slapers had wie genoeg bewoog ruim een derde minder risico. Ga elke dag op dezelfde tijd naar bed en sta op dezelfde tijd op, houd het laatste uur schermen weg, houd de slaapkamer koel en donker, en doe rustig aan met cafeïne na 14:00.
Kernboodschap
Pijn is een constructie van het brein, geen directe meting van schade. Dit betekent niet dat pijn “ingebeeld” is; het is 100% echt. Maar het betekent wel dat psychologische factoren een krachtige invloed hebben. Bij cognitieve gedragstherapie en mindfulness is een jaar tot twee jaar later nog een effect te meten, en dat is bij rugpijn uitzonderlijk. Zet de verwachting wel goed: het gaat om zo’n 7 tot 10 punten op een pijnschaal van 100, dus merkbaar, maar geen genezing (Jenkins e.a., 2025). PRT en CFT zien er veelbelovend uit, maar rusten elk nog op één onderzoek.
Volgende stap