Behandelingen.
Wat werkt en wat niet.
Een overzicht van 15 behandelingen bij rugpijn, beoordeeld op wetenschappelijk bewijs en gesorteerd van meest naar minst effectief. Van oefentherapie tot operatie: niet alles wat wordt aangeboden, werkt.
Categorie
Bewegen & therapie
Bewegen is de best bewezen behandeling. Dit is de basis.
Oefentherapie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Gestructureerde oefenprogramma’s zijn de meest effectieve behandeling bij rugpijn. Bewegen verbetert pijn, functie en kwaliteit van leven. De WHO (2023), NICE (2020) en KNGF (2021) bevelen dit als eerste keus aan.
Fysiotherapie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Combinatie van oefentherapie, manuele therapie en pijneducatie. Direct toegankelijk zonder verwijzing. Eerste keus bij aanhoudende rugpijn (>6 weken).
Acupunctuur
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Matig bewijs voor korte termijn pijnverlichting bij chronische rugpijn. De WHO (2023) beveelt het voorwaardelijk aan. Kan werken als aanvulling, maar is geen op zichzelf staande behandeling.
Massage
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Hooguit tijdelijke pijnverlichting; bewijs voor een blijvend effect op pijn en functioneren ontbreekt (Cochrane 2015). Kan nuttig zijn als aanvulling bij oefentherapie. NICE beveelt het niet actief aan.
Categorie
Medicatie
Soms nuttig als tijdelijke ondersteuning, nooit de oplossing zelf.
NSAIDs
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Modest effect bij acute rugpijn. Gebruik kort (max 7-14 dagen), laagste effectieve dosis. Maagbescherming bij risicofactoren. Niet bij nierziekte of hartfalen.
Opioiden
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
OPAL-trial (Lancet 2023): niet beter dan placebo bij acute rugpijn, meer bijwerkingen. Hoog risico op afhankelijkheid. WHO en NICE bevelen opioiden niet aan bij rugpijn.
Paracetamol
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
De PACE-trial (Lancet 2014) toonde aan dat paracetamol niet beter werkt dan placebo bij acute lage rugpijn. Niet langer aanbevolen als eerste keus door WHO, NICE en NHG.
Categorie
Mentaal & gedrag
Pijn zit nooit “tussen je oren”, maar je brein doet wel mee. Deze aanpakken werken.
Multidisciplinaire revalidatie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Combinatie van fysiotherapie, psychologie en medische begeleiding. Effectief bij chronische rugpijn met psychosociale factoren. Effectiever dan een monodisciplinaire aanpak op pijn en functioneren (Cochrane 2014).
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Pakt negatieve gedachtepatronen en angst-vermijding aan. Effectief bij chronische rugpijn, vooral in combinatie met beweging. Langetermijnresultaten zijn goed.
Cognitive Functional Therapy (CFT)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Integreert pijneducatie, geleidelijke blootstelling en leefstijlaanpassing. RESTORE trial (Lancet 2023): grotere afname van pijn en beperkingen in het dagelijks leven dan gebruikelijke zorg bij chronische rugpijn, ook na 12 maanden.
Categorie
Injecties & operaties
Alleen zinvol in specifieke situaties. Wees kritisch.
Operatie (spoedgeval)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Operatie is noodzakelijk en urgent bij cauda equina syndroom: decompressie binnen 24 tot 48 uur geeft de beste kans op herstel van blaasfunctie en spierkracht. Ook geïndiceerd bij progressieve ernstige neurologische uitval door hernia die niet reageert op conservatieve behandeling.
Hernia-operatie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Ongeveer 75% herstelt binnen drie maanden zonder operatie. Een discectomie verlicht sneller, maar na één tot twee jaar is het resultaat vergelijkbaar (Peul et al., NEJM 2007). Bij uitstralende pijn die al 4 tot 12 maanden duurt komt opereren wél duidelijk beter uit (Bailey et al., NEJM 2020).
Epidurale injectie (bij uitstraling)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij ernstige pijn die uitstraalt naar het been kan een epidurale corticosteroïdinjectie worden overwogen als pijnmedicatie tekortschiet (NL-richtlijn LRS). Het effect is echt, maar klein en kortdurend: ongeveer 5 punten minder beenpijn op een schaal van 0 tot 100 (Cochrane 2020).
Facet- en SI-injecties
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
De Nederlandse MINT-trials (JAMA 2017) vonden geen klinisch relevante meerwaarde van radiofrequente denervatie bovenop een oefenprogramma. Sinds 1 januari 2016 zitten facet- en SI-injecties en denervaties niet meer in de basisverzekering (Zorginstituut).
Operatie (niet-specifieke rugpijn)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Operatie is niet effectief bij niet-specifieke rugpijn. Wervelkolomfusie bij niet-specifieke klachten toont geen betere resultaten dan intensieve revalidatie (Brox et al., Spine 2003). NICE raadt ook een kunstschijf af.
Volgende stap