Behandelingen.
Wat werkt en wat niet.
Laatst bijgewerkt Bronnen gecheckt
Hoe deze pagina is geschrevenEen overzicht van 16 behandelingen bij rugpijn, beoordeeld op hoe sterk het onafhankelijke bewijs is en gesorteerd van sterk naar zwak. Van oefentherapie tot operatie: niet alles wat wordt aangeboden, werkt.
Eerst even: wat betekent “werkt”?
In 2025 bundelde een overzicht 301 placebogecontroleerde onderzoeken naar 56 niet-chirurgische behandelingen bij rugpijn. De uitkomst is ontnuchterend: ongeveer één op de tien doet het beter dan een placebo, en de behandelingen die dat wel doen geven kleine effecten (Cashin et al., BMJ Evidence-Based Medicine 2025). Bij acute rugpijn kwamen alleen NSAID’s eruit. Bij chronische rugpijn: oefentherapie, manipulatie van de wervelkolom, taping, antidepressiva en middelen van het capsaïcine-type.
Dat maakt de rest niet waardeloos. Een behandeling kan de moeite waard zijn omdat hij veilig is, je in beweging houdt, of omdat een richtlijn hem adviseert, ook als het pijnstillende effect moeilijk aan te tonen is. Maar het betekent wel dat je wantrouwig mag zijn bij wie veel belooft. Op deze pagina betekent een hoge score dat het bewijs sterk is, niet dat het effect groot is.
Categorie
Bewegen & therapie
Bewegen is de basis van de behandeling.
Oefentherapie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Een gestructureerd oefenprogramma is wat de richtlijnen vooropzetten: de WHO (2023), NICE (2016) en het KNGF (2021) bevelen het alle drie aan, de WHO voorwaardelijk. Bij rugpijn die al lang duurt, is het een van de weinige behandelingen die het van een placebo wint, al is het verschil klein (Cashin e.a., 2025).
Fysiotherapie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Oefentherapie, manuele therapie en pijneducatie gecombineerd, direct toegankelijk zonder verwijzing. WHO en NICE bevelen oefenen aan; de aanbeveling van fysiotherapie als zodanig komt vooral van de eigen beroepsvereniging. Het Zorginstituut, dat geen beroepsgroep vertegenwoordigt, beoordeelde in 2024 42 studies en concludeerde dat de meerwaarde boven géén fysiotherapie onvoldoende is aangetoond (standpunt 2024).
Manuele therapie en chiropractie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij chronische rugpijn is manipulatie een van de weinige behandelingen die het van een placebo wint, al is het verschil klein (Cashin e.a., 2025). Bij recente rugpijn voegde het niets toe boven gewone zorg in een onderzoek met 1.000 mensen (PACBACK, JAMA 2026).
Massage
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Hooguit tijdelijke pijnverlichting; een blijvend effect op pijn en functioneren is niet aangetoond, en het bewijs is zwak (Cochrane 2015). NICE noemt massage als onderdeel van manuele therapie, alleen binnen een pakket met oefentherapie; de WHO beveelt het voorwaardelijk aan.
Acupunctuur
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Beter dan geen behandeling, maar nauwelijks beter dan nep-acupunctuur, wat suggereert dat het effect grotendeels context is (Cochrane 2020). NICE raadt het af en de Nederlandse huisartsenliteratuur noemt het effect vooral placebo (Huisarts & Wetenschap); de WHO beveelt het voorwaardelijk aan.
Categorie
Medicatie
Soms nuttig als tijdelijke ondersteuning, nooit de oplossing zelf.
NSAIDs
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Klein effect bij acute rugpijn (Cochrane 2020), en bij acute pijn het enige middel dat van een placebo wint (Cashin e.a., 2025). Gebruik zo kort mogelijk, in de laagste werkzame dosis. Maagbescherming bij risicofactoren; niet bij nierziekte of hartfalen zonder overleg met je arts (NHG).
Paracetamol
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
De PACE-trial (Lancet 2014) toonde aan dat paracetamol niet beter werkt dan placebo bij acute lage rugpijn. Een Cochrane-review bevestigt dat (Cochrane 2016). NICE raadt paracetamol als enig middel af; de WHO-richtlijn voor chronische rugpijn doet er geen uitspraak over. Je huisarts begint er meestal tóch mee, omdat het de minste bijwerkingen geeft (NHG-Standaard Pijn).
Opioïden
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
OPAL-trial (Lancet 2023): niet beter dan placebo bij acute rugpijn, meer bijwerkingen. Hoog risico op afhankelijkheid. De WHO (chronische rugpijn) en NICE raden opioïden af als gewone zorg; NICE staat een zwak opioïde bij acute pijn alleen toe als een NSAID niet kan of niet werkt.
Categorie
Mentaal & gedrag
Pijn zit nooit “tussen je oren”, maar je brein doet wel mee. Deze aanpakken kunnen helpen.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Pakt negatieve gedachtepatronen en angst-vermijding aan, en is een van de weinige behandelingen met aangetoonde winst na één tot twee jaar, al is het effect klein (Jenkins et al., Lancet Rheumatol 2025).
Multidisciplinaire revalidatie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Combinatie van fysiotherapie, psychologie en medische begeleiding, bedoeld voor chronische rugpijn met psychosociale factoren. De winst op pijn en functioneren is klein (Cochrane 2014). In 2026 trok NICE zijn aanbeveling in en beperkte het Zorginstituut wat de basisverzekering vergoedt (standpunt 2026).
Cognitive Functional Therapy (CFT)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Integreert pijneducatie, geleidelijke blootstelling en leefstijlaanpassing. RESTORE trial (Lancet 2023): grotere afname van pijn en beperkingen in het dagelijks leven dan gebruikelijke zorg bij chronische rugpijn, ook na 12 maanden. Nog geen richtlijn noemt CFT, en het bewijs rust vooral op deze ene trial.
Categorie
Injecties & operaties
Alleen zinvol in specifieke situaties. Wees kritisch.
Operatie (spoedgeval)
Geen score: er is geen alternatiefHoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Operatie is noodzakelijk en urgent bij cauda equina syndroom: decompressie binnen ongeveer 48 uur geeft een betere kans op herstel van blaasfunctie en spierkracht dan later opereren (Ahn e.a., 2000). Dat bewijs is observationeel, want opereren kan niet getoetst worden tegen niet opereren; daarom geen score. Bij toenemende zwakte in je been door een hernia kan een operatie ook nodig zijn: wacht niet af, bel direct je huisarts (NHG).
Hernia-operatie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Ongeveer 75% herstelt binnen drie maanden zonder operatie (Richtlijn LRS). Een discectomie verlicht sneller, maar na één tot twee jaar is het resultaat vergelijkbaar (Peul et al., NEJM 2007). Bij uitstralende pijn die al 4 tot 12 maanden duurt komt opereren wél duidelijk beter uit (Bailey et al., NEJM 2020).
Epidurale injectie (bij uitstraling)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij ernstige pijn die uitstraalt naar het been kan een epidurale corticosteroïdinjectie worden overwogen als pijnmedicatie tekortschiet (NL-richtlijn LRS). Het effect is echt, maar klein en kortdurend: ongeveer 5 punten minder beenpijn op een schaal van 0 tot 100 (Cochrane 2020).
Facetinjecties
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
De Nederlandse MINT-trials (JAMA 2017) vonden geen klinisch relevante meerwaarde van radiofrequente denervatie bovenop een oefenprogramma. NICE raadt facetinjecties bij lage rugpijn af. Een SI-injectie scoort iets hoger (2 van 5): NICE gebruikt die wel als diagnostische test. Sinds 1 januari 2016 zit radiofrequente denervatie bij chronische aspecifieke lage rugklachten niet meer in de basisverzekering (Zorginstituut).
Operatie (niet-specifieke rugpijn)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Onafhankelijke overzichten en instanties zoals Cochrane, de WHO, NICE en het Zorginstituut wegen het zwaarst. Beveelt een beroepsgroep haar eigen behandeling aan, dan levert dat alleen geen hoge score op. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Er is geen goed bewijs dat opereren helpt bij niet-specifieke rugpijn. Vastzetten van de wervels deed het niet beter dan intensieve revalidatie (Brox et al., Spine 2003), met meer kans op complicaties. NICE raadt vastzetten buiten onderzoek af, en een kunstschijf ook.
Volgende stap