Behandelingen.
Wat werkt en wat niet.
Een overzicht van 16 behandelingen bij rugpijn, beoordeeld op wetenschappelijk bewijs en gesorteerd van meest naar minst effectief. Van oefentherapie tot operatie: niet alles wat wordt aangeboden, werkt.
Eerst even: wat betekent “werkt”?
In 2025 bundelde een overzicht 301 placebogecontroleerde onderzoeken naar 56 niet-chirurgische behandelingen bij rugpijn. De uitkomst is ontnuchterend: ongeveer één op de tien doet het beter dan een placebo, en de behandelingen die dat wel doen geven kleine effecten (Cashin et al., BMJ Evidence-Based Medicine 2025). Bij acute rugpijn kwamen alleen NSAID’s eruit. Bij chronische rugpijn: oefentherapie, manipulatie van de wervelkolom, taping, antidepressiva en middelen van het capsaïcine-type.
Dat maakt de rest niet waardeloos. Een behandeling kan de moeite waard zijn omdat hij veilig is, je in beweging houdt, of omdat een richtlijn hem adviseert, ook als het pijnstillende effect moeilijk aan te tonen is. Maar het betekent wel dat je wantrouwig mag zijn bij wie veel belooft. Op deze pagina betekent een hoge score dat het bewijs sterk is, niet dat het effect groot is.
Categorie
Bewegen & therapie
Bewegen is de best bewezen behandeling. Dit is de basis.
Oefentherapie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Een gestructureerd oefenprogramma is wat de richtlijnen vooropzetten: de WHO (2023), NICE (2016) en het KNGF (2021) bevelen het alle drie als eerste keus aan. Het is ook een van de weinige behandelingen die het van een placebo wint, al is het verschil klein (Cashin e.a., 2025).
Fysiotherapie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Oefentherapie, manuele therapie en pijneducatie gecombineerd, direct toegankelijk zonder verwijzing. Richtlijnen bevelen het aan bij aanhoudende rugpijn. Het Zorginstituut beoordeelde in 2024 42 studies en concludeerde dat de meerwaarde boven géén fysiotherapie onvoldoende is aangetoond (standpunt 2024).
Manuele therapie en chiropractie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij chronische rugpijn is manipulatie een van de weinige behandelingen die het van een placebo wint, al is het verschil klein (Cashin et al., 2025). Bij recente rugpijn voegde het niets toe boven gewone zorg in een onderzoek met 1.000 mensen (PACBACK, JAMA 2025).
Acupunctuur
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Beter dan geen behandeling, maar nauwelijks beter dan nep-acupunctuur, wat suggereert dat het effect grotendeels context is. NICE raadt het af en de Nederlandse huisartsenliteratuur noemt het effect vooral placebo; de WHO beveelt het voorwaardelijk aan.
Massage
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Hooguit tijdelijke pijnverlichting; bewijs voor een blijvend effect op pijn en functioneren ontbreekt (Cochrane 2015). Kan nuttig zijn als aanvulling bij oefentherapie. NICE beveelt het niet actief aan.
Categorie
Medicatie
Soms nuttig als tijdelijke ondersteuning, nooit de oplossing zelf.
NSAIDs
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Modest effect bij acute rugpijn. Gebruik kort (max 7-14 dagen), laagste effectieve dosis. Maagbescherming bij risicofactoren. Niet bij nierziekte of hartfalen.
Paracetamol
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
De PACE-trial (Lancet 2014) toonde aan dat paracetamol niet beter werkt dan placebo bij acute lage rugpijn, dus WHO en NICE bevelen het niet aan. Je huisarts begint er tóch mee, omdat het de minste bijwerkingen geeft (Thuisarts).
Opioiden
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
OPAL-trial (Lancet 2023): niet beter dan placebo bij acute rugpijn, meer bijwerkingen. Hoog risico op afhankelijkheid. WHO en NICE bevelen opioiden niet aan bij rugpijn.
Categorie
Mentaal & gedrag
Pijn zit nooit “tussen je oren”, maar je brein doet wel mee. Deze aanpakken werken.
Multidisciplinaire revalidatie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Combinatie van fysiotherapie, psychologie en medische begeleiding. Effectief bij chronische rugpijn met psychosociale factoren. Effectiever dan een monodisciplinaire aanpak op pijn en functioneren (Cochrane 2014).
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Pakt negatieve gedachtepatronen en angst-vermijding aan, en is een van de weinige behandelingen met aangetoonde winst na één tot twee jaar, al is het effect klein (Jenkins et al., Lancet Rheumatol 2025). Werkt het beste in combinatie met bewegen.
Cognitive Functional Therapy (CFT)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Integreert pijneducatie, geleidelijke blootstelling en leefstijlaanpassing. RESTORE trial (Lancet 2023): grotere afname van pijn en beperkingen in het dagelijks leven dan gebruikelijke zorg bij chronische rugpijn, ook na 12 maanden.
Categorie
Injecties & operaties
Alleen zinvol in specifieke situaties. Wees kritisch.
Operatie (spoedgeval)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Operatie is noodzakelijk en urgent bij cauda equina syndroom: decompressie binnen 24 tot 48 uur geeft de beste kans op herstel van blaasfunctie en spierkracht. Ook geïndiceerd bij progressieve ernstige neurologische uitval door hernia die niet reageert op conservatieve behandeling.
Hernia-operatie
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Ongeveer 75% herstelt binnen drie maanden zonder operatie. Een discectomie verlicht sneller, maar na één tot twee jaar is het resultaat vergelijkbaar (Peul et al., NEJM 2007). Bij uitstralende pijn die al 4 tot 12 maanden duurt komt opereren wél duidelijk beter uit (Bailey et al., NEJM 2020).
Epidurale injectie (bij uitstraling)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij ernstige pijn die uitstraalt naar het been kan een epidurale corticosteroïdinjectie worden overwogen als pijnmedicatie tekortschiet (NL-richtlijn LRS). Het effect is echt, maar klein en kortdurend: ongeveer 5 punten minder beenpijn op een schaal van 0 tot 100 (Cochrane 2020).
Facet- en SI-injecties
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
De Nederlandse MINT-trials (JAMA 2017) vonden geen klinisch relevante meerwaarde van radiofrequente denervatie bovenop een oefenprogramma. Sinds 1 januari 2016 zitten facet- en SI-injecties en denervaties niet meer in de basisverzekering (Zorginstituut).
Operatie (niet-specifieke rugpijn)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Operatie is niet effectief bij niet-specifieke rugpijn. Wervelkolomfusie bij niet-specifieke klachten toont geen betere resultaten dan intensieve revalidatie (Brox et al., Spine 2003). NICE raadt ook een kunstschijf af.
Volgende stap