Ga naar inhoud
rugpijnwatnu.nl

Psychologische behandeling.
De kracht van je brein.

Mentaal & gedrag

Kleine effecten, maar bij de meest duurzame

ACP · WHO · Lancet Rheumatol 2025

Hoe beoordelen we dit?

We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.

Bij chronische rugpijn horen psychologische behandelingen bij de weinige aanpakken waarvan een jaar later nog iets te meten is. Dat is niet zo vreemd: pijn wordt gemaakt door je brein, en gedachten, angst en stress hebben daar directe invloed op. Zet wel de juiste verwachting: de effecten zijn echt en ze houden aan, maar ze zijn klein.

Cognitieve Gedragstherapie (CGT)

Hoe beoordelen we dit?

We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.

CGT is de best onderzochte psychologische behandeling bij chronische pijn. Het richt zich op het veranderen van negatieve gedachtepatronen (catastroferen, angst-vermijding) en gedrag dat pijn in stand houdt.

Wat houdt het in?

  • 6-12 sessies met een psycholoog of getrainde behandelaar
  • Identificeren en uitdagen van onhelpende gedachten over pijn
  • Geleidelijke blootstelling aan gevreesde activiteiten
  • Ontspanningstechnieken en stressmanagement
  • Activiteitenplanning en pacing

Bewijs: De ACP (2017) beveelt CGT aan bij chronische rugpijn, en het is een van de weinige behandelingen met aangetoonde winst na één tot twee jaar: ongeveer 7 punten minder pijn op een schaal van 100, en daar zijn de onderzoekers redelijk zeker van (Jenkins et al., Lancet Rheumatol 2025, 75 onderzoeken, 15.395 deelnemers). Effecten worden versterkt door combinatie met oefentherapie.

Let op: NICE en het Zorginstituut kwamen in 2026 terug op hun standpunt

Op 29 juli 2026 trok NICE zijn aanbevelingen in over psychologische therapie bij lage rugpijn en over gecombineerde fysieke en psychologische programmas. We melden dat hier in plaats van de verwijzing stilletjes weg te halen, want tot voor kort noemde deze pagina NICE als onderbouwing.

De reden staat in de bijbehorende surveillance decision: een deel van het bewijs waarop de aanbevelingen rustten is inmiddels teruggetrokken. NICE is daarna niet opnieuw naar de literatuur gaan kijken. Het schatte in dat een herziening de praktijk toch niet veel zou veranderen, en schrapte de aanbevelingen in plaats van ze bij te werken.

In Nederland gebeurde iets vergelijkbaars, om precies dezelfde reden. Het Zorginstituut keek in april 2026 opnieuw naar revalidatieprogrammas waarin lichamelijke en psychologische begeleiding worden gecombineerd. Twee studies waarop de vergoeding rustte bleken in 2024 teruggetrokken, wegens twijfel over de betrouwbaarheid van de gegevens. De conclusie: deze programmas gaan uit het basispakket voor chronische pijn in het algemeen, en blijven tot 2030 alleen vergoed voor mensen bij wie alle gewone behandelingen niet hebben geholpen. Ook dat is geen oordeel dat de aanpak niet werkt. Het is een oordeel dat het bewijs niet stevig genoeg is om iedereen ervoor te laten betalen.

Wat het niet betekent: dat de behandeling gestopt is met werken. NICE beveelt CGT en ACT nog wel aan in zijn richtlijn voor chronische primaire pijn, en onafhankelijk onderzoek vindt nog steeds winst na één tot twee jaar. Wat het wel betekent: wees voorzichtig met iedereen, ook met ons, die zegt dat een psychologische aanpak sterk aanbevolen is. De effecten zijn echt, ze houden aan, en ze zijn klein.

Cognitive Functional Therapy (CFT)

Hoe beoordelen we dit?

We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.

CFT is een geintegreerde aanpak die pijneducatie, geleidelijke blootstelling aan gevreesde bewegingen en leefstijlaanpassing combineert. De RESTORE-trial (Kent et al., Lancet 2023) toonde betere resultaten op pijn en functioneren dan gebruikelijke zorg.

Resultaten RESTORE-trial

  • 492 deelnemers met chronische lage rugpijn
  • Duidelijk minder beperkingen in dagelijkse activiteiten dan bij gebruikelijke zorg
  • Ook de pijn nam sterker af dan bij gebruikelijke zorg
  • Effecten hielden aan na 12 maanden
  • Kosteneffectiever dan gebruikelijke zorg

Pain Reprocessing Therapy (PRT)

Hoe beoordelen we dit?

We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.

PRT is een relatief nieuwe behandeling die het brein leert om pijnsignalen te herinterpreteren. De PRT-trial (Ashar et al., JAMA Psychiatry 2022) toonde indrukwekkende resultaten bij chronische rugpijn.

Resultaten PRT-trial

  • 151 deelnemers met chronische rugpijn (gemiddeld 10 jaar)
  • 66% pijnvrij of bijna pijnvrij na 4 weken
  • Vergeleken met 20% in de placebogroep
  • Resultaten hielden aan na 1 jaar follow-up
  • fMRI toonde veranderingen in hersenactiviteit

Hoe ziet een traject eruit?

  1. Sessie 1

    Intake

    In kaart brengen van je pijn, gedachten en gedragspatronen.

  2. Week 1–6

    Wekelijkse sessies

    Onhelpende gedachten uitdagen, stap voor stap meer doen.

  3. Week 6–12

    Toepassen

    Wat je leert wordt gewoonte in je dagelijks leven.

  4. Daarna

    Blijvend effect

    Na 1 tot 2 jaar nog meetbaar, al is het klein: circa 7 punten minder pijn.

Wanneer aanbevolen?

  • Chronische rugpijn (langer dan 12 weken)
  • Angst om te bewegen (kinesiofobie)
  • Catastroferend denken over pijn
  • Depressie of angst die samenhangt met pijn
  • Rugpijn zonder duidelijke structurele oorzaak
  • Hoge psychosociale factoren (stress, werkproblemen, slaapproblemen)

Bronnen

Volgende stap